Mengenal Kermak Merah: Herba Berdaun Merah dengan Kegunaan Tradisional

Kermak Merah ialah sejenis herba yang mudah dikenali melalui warna daunnya yang merah keunguan. Tumbuhan ini boleh ditemui tumbuh menjalar di kawasan yang lembap dan kadangkala ditanam sebagai tanaman hiasan. Dalam kalangan masyarakat tempatan, ia juga dikenali sebagai Bayam Keremak Merah atau Daun Tolod. Masyarakat Cina pula mengenalinya dengan nama Hong Tian Wu (红田乌).

Nama saintifik tumbuhan ini ialah Alternanthera sessilis 'Red' daripada famili Amaranthaceae. Ia merupakan tumbuhan herba yang tumbuh menjalar dan batangnya boleh mengeluarkan akar pada bahagian buku. Daunnya tersusun secara bertentangan dan mempunyai warna merah keunguan yang agak jelas. Warna ini berkait dengan kehadiran pigmen betalain, termasuk amaranthin.

Bunganya pula kecil dan berwarna putih. Ia biasanya muncul di celah ketiak daun, jadi tidak begitu menonjol berbanding warna daunnya.

Alternanthera sessilis sendiri bukanlah tumbuhan yang baru dikenali. Nama tersebut digunakan secara rasmi oleh ahli botani Augustin Pyramus de Candolle pada tahun 1813. Tumbuhan daripada kumpulan ini telah lama digunakan sebagai sayuran dan ulam di beberapa kawasan Asia.

Di Nusantara, pucuk dan daun muda Kermak biasanya dimakan sebagai ulam atau dicelur terlebih dahulu. Ada juga yang memasaknya bersama bahan lain seperti cili dan belacan. Daunnya boleh dimasukkan ke dalam masakan berkuah, bergantung kepada cara penyediaan dan amalan setempat.

Dalam perubatan tradisional Cina, Alternanthera sessilis turut digunakan sebagai herba yang dikaitkan dengan sifat menyejukkan badan. Ia digunakan dalam beberapa amalan tradisional untuk membantu masalah seperti batuk dan keadaan yang dianggap berkaitan dengan "haba" dalam badan.

Salah satu cara penggunaannya ialah dengan menyediakan air rebusan daripada daun dan batang. Dalam sesetengah amalan, bahan tersebut direbus bersama daun pandan, kurma merah, longan kering dan gula batu. Air rebusan ini kemudiannya diminum sebagai minuman herba.

Kegunaan seperti membantu menyejukkan badan, melegakan batuk dan membantu melancarkan peredaran darah merupakan penggunaan tradisional. Ia tidak sepatutnya dianggap sebagai pengganti rawatan perubatan moden, khususnya bagi masalah seperti tekanan darah tinggi atau kolesterol.

Dari sudut kajian moden pula, Kermak Merah mengandungi beberapa sebatian tumbuhan yang menarik perhatian penyelidik. Antaranya ialah sebatian fenolik dan flavonoid seperti rutin, kuersetin dan apigenin. Asid trans-ferulik juga dilaporkan terdapat dalam tumbuhan ini.

Sebatian-sebatian tersebut mempunyai aktiviti antioksidan dalam kajian makmal. Beberapa kajian terhadap Alternanthera sessilis juga menunjukkan kesan terhadap paras glukosa dan lipid dalam model eksperimen tertentu.

Namun begitu, keputusan kajian makmal atau kajian menggunakan haiwan tidak semestinya bermaksud kesan yang sama telah terbukti pada manusia. Kajian klinikal yang lebih kukuh masih diperlukan sebelum sesuatu dakwaan kesihatan boleh dibuat dengan lebih yakin.

Kermak Merah menarik kerana satu tumbuhan yang kelihatan biasa ini mempunyai pelbagai kegunaan dalam kehidupan masyarakat. Daunnya boleh dijadikan sayuran, pucuk mudanya digunakan sebagai ulam dan tumbuhan ini juga mempunyai sejarah penggunaan dalam perubatan tradisional.

Selain kegunaannya, warna merah keunguannya menjadikan Kermak Merah mudah dikenali dan sesuai juga ditanam sebagai tanaman hiasan. Bagi penggemar herba dan tumbuhan tempatan, ia merupakan salah satu spesies yang menarik untuk dikenali dan dipelihara.